{"id":253,"date":"2023-03-23T10:51:17","date_gmt":"2023-03-23T09:51:17","guid":{"rendered":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/?p=253"},"modified":"2023-03-23T11:20:17","modified_gmt":"2023-03-23T10:20:17","slug":"medycyna-klasztorna-wiosenne-ziolowe-przysmaki-czesc-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/2023\/03\/23\/medycyna-klasztorna-wiosenne-ziolowe-przysmaki-czesc-1\/","title":{"rendered":"Medycyna klasztorna \u201eWiosenne zio\u0142owe przysmaki” cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"

My\u015bl\u0105c o przysmakach przywo\u0142ujemy cz\u0119sto smaki dzieci\u0144stwa, zapach, smak r\u00f3\u017cnych s\u0142odyczy, ciast, ciasteczek oraz da\u0144, kt\u00f3re nasze mamy skrupulatnie i wed\u0142ug znanego tylko sobie przepisu przygotowywa\u0142y. Jednak musz\u0119 drogich czytelnik\u00f3w bonifraterskiego kwartalnika rozczarowa\u0107. My\u015bl\u0105c \u201ezio\u0142owe przysmaki\u201d pragn\u0119 pokaza\u0107 jak wa\u017cne jest, aby nasza kuchnia, menu w okresie przedn\u00f3wka i wiosny by\u0142a wzbogacona, urozmaicona w zio\u0142a. Czy b\u0119d\u0105 s\u0142odko\u015bci, leguminy, zdecydowanie nie, ale wszystko zale\u017cy od naszego zmys\u0142u kulinarnego?<\/p>\n

Naturaln\u0105 s\u0142odycz znajdziemy w owocach, miodach i innych cz\u0119\u015bciach ro\u015blin, a wiosn\u0105 s\u0142odki jest tylko nektar w kwiatach i kandyzowane ogonki li\u015bciowe lub p\u0105ki niekt\u00f3rych ro\u015blin. W przesz\u0142o\u015bci, gdzie nie by\u0142o sklep\u00f3w, market\u00f3w tak obficie zaopatrzonych w \u017cywno\u015b\u0107 \u015bwie\u017c\u0105, konserwow\u0105, liofilizowan\u0105 czy suszon\u0105, dla wielu rodzin sklepem by\u0142a spi\u017carnia, ziemianka, gdzie od wiosny do p\u00f3\u017anej jesieni zbierano i magazynowano wszelakie znane i dost\u0119pne produkty spo\u017cywcze oraz dary natury. Co by\u0142o: zbo\u017ca, owoce i warzywa, mi\u00f3d, przetwory g\u0142\u00f3wnie kiszone lub solone, gdy gospodarza sta\u0107 by\u0142o na s\u00f3l. W takiej spi\u017carni znajdowa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c owoce runa le\u015bnego w tym grzyby oraz mi\u0119so tak z dziczyzny jak i z hodowli, a na specjalne okazje by\u0142o ziarno konopi siewnej, z kt\u00f3rej t\u0142oczono olej na \u015bwi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia oraz siemi\u0119 lniane i lniank\u0119, z kt\u00f3rych r\u00f3wnie\u017c wyt\u0142aczano cenny bogaty w NNKT olej. Zasobno\u015b\u0107 spichlerza i spi\u017carni zale\u017cna by\u0142a mocno od maj\u0119tno\u015bci gospodarza. Zwyk\u0142y ch\u0142op pa\u0144szczy\u017aniany mia\u0142 w niej ziarno na m\u0105k\u0119 i to, co uda\u0142o si\u0119 zebra\u0107 w sezonie letnim. Mi\u0119so bywa\u0142o okazjonalnie, pierogi czy podobne pokarmy by\u0142y na niedziel\u0119 i \u015bwi\u0119ta, a na co dzie\u0144 cz\u0119sto zupa warzywna z dodatkiem otr\u0119b\u00f3w lub plew\u00f3w zbo\u017cowych, ziemniaki oraz zsiad\u0142e mleko. Dost\u0119p do mleka lub produkt\u00f3w mi\u0119snych mieli tylko ci gospodarze i szlachta, kt\u00f3ra posiada\u0142a w\u0142asn\u0105 trzod\u0119 chlewn\u0105 i byd\u0142o mleczne oraz opasowe. Biedni ch\u0142opi szcz\u0119\u015bliwi byli, je\u015bli w zagrodzie by\u0142a koza, \u017cywicielka ubogich. W tych czasach dla wielu sens mia\u0142o przys\u0142owie \u201ezima upomni si\u0119 o lato<\/em>\u201d, m\u0105drze ukazuj\u0105ce, \u017ce zaradny gospodarz by przetrwa\u0107 zim\u0119 od wiosny po jesie\u0144 musi pracowa\u0107 i gromadzi\u0107 produkty do swej spi\u017carni. Odrabianie pa\u0144szczyzny i praca na w\u0142asnej ziemi to codzienne zaj\u0119cia polskiego ch\u0142opa. Mia\u0142 on swoj\u0105 zmy\u015blno\u015b\u0107, by\u0142 zaradny, cho\u0107 przymiera\u0142 g\u0142odem cz\u0119sto to jednak m\u0105dro\u015b\u0107 ludowa przekazywana pokoleniowo kszta\u0142towa\u0142a wa\u017cny element wiedzy, kt\u00f3r\u0105 nazywamy medycyn\u0105 ludow\u0105, opart\u0105 cz\u0119sto na gus\u0142ach, wr\u00f3\u017cbach czy czarach, popart\u0105 te\u017c obserwacjami i do\u015bwiadczeniem stosowania.<\/p>\n

Jakie zio\u0142a by\u0142y spo\u017cywane na przedn\u00f3wku i pocz\u0105tkiem wiosny? W zale\u017cno\u015bci od rejonu Polski r\u00f3\u017cne ro\u015bliny i ich cz\u0119\u015bci wykorzystywano, jako \u017ar\u00f3d\u0142o pokarmu lub sk\u0142adnik potraw. \u00a0Znajdziemy tu korzenie, p\u0105ki li\u015bciowe, m\u0142ode li\u015bcie i kwiaty, a niekiedy m\u0142ode p\u0119dy soczyste i zdatne do zjedzenia. Pami\u0119ta\u0107 nale\u017cy, \u017ce te cz\u0119\u015bci ro\u015blin nie stanowi\u0142y ca\u0142ej diety, ale by\u0142y istotnym dodatkiem, ubogaca\u0142y i cz\u0119sto zmienia\u0142y istotnie smak zup i innych potraw, wzbogacaj\u0105c je w wa\u017cne sk\u0142adniki potrzebne cz\u0142owiekowi \u201ewyg\u0142odnia\u0142emu\u201d po zimowej ubogiej diecie.<\/p>\n

\"\"<\/a>Podbia\u0142<\/p>\n

 <\/p>\n

Zacznijmy jednak od zi\u00f3\u0142, kt\u00f3re znajdziemy zimow\u0105 por\u0105, a kt\u00f3re mo\u017cemy wykorzysta\u0107 jako sk\u0142adnik diety lub napar\u00f3w co wa\u017cne o dzia\u0142aniu wzmacniaj\u0105cym i terapeutycznym. \u015anie\u017cna ko\u0142dra, mr\u00f3z, a w obecnych czasach tak zmienna aura prowadz\u0105 do rozwoju wirus\u00f3w i bakterii atakuj\u0105cych najcz\u0119\u015bciej g\u00f3rne drogi oddechowe, a nie mog\u0105c skorzysta\u0107 z zasob\u00f3w apteki musimy radzi\u0107 sobie z tego, co mo\u017cemy znale\u017a\u0107 na polach, miedzach i w lesie. Napar z ga\u0142\u0105zek maliny, cho\u0107 na oko wysch\u0142e jednak zawieraj\u0105 cenne zwi\u0105zki, kt\u00f3re po kilkuminutowym gotowaniu daj\u0105 bogaty w witaminy i salicylany napar smaczny, pachn\u0105cy i korzystnie wp\u0142ywaj\u0105cy na stany podgor\u0105czkowe. Wiejscy zielarze i zielarki maj\u0105cy wi\u0119ksz\u0105 wiedz\u0119 i znajomo\u015b\u0107 ro\u015blin na gor\u0105czk\u0119 zbierali kor\u0119 m\u0142odej wierzby (Salix alba<\/em>) z kt\u00f3rej sporz\u0105dzano napary i podawano do picia lub robiono ok\u0142ady i przymoczki. Stosowano r\u00f3wnie\u017c, jako sk\u0142adnik napar\u00f3w igliwie jod\u0142y, sosny czy \u015bwierka, kt\u00f3re dostarcza\u0142y niewielkie ilo\u015bci cennej witaminy C oraz wa\u017cnych olejk\u00f3w do leczenia dolegliwo\u015bci dr\u00f3g oddechowych. Te napary mo\u017cemy \u015bmia\u0142o stosowa\u0107 od jesieni a\u017c do p\u00f3\u017anej wiosny.<\/p>\n

Gdy skuta lodem ziemia zacznie odtaja\u0107 i wypuszcza\u0107 pierwsze rozety li\u015bciowe ro\u015blin to znak, \u017ce mo\u017cemy poszukiwa\u0107 niekt\u00f3rych jadalnych korzeni i k\u0142\u0105czy takich ro\u015blin jak na przyk\u0142ad perz (Agropyron repens<\/em>). Bogaty w skrobi\u0119 i cz\u0119sto dodawany do wypieku chleba jak r\u00f3wnie\u017c do sa\u0142atek, gotowany lub do napar\u00f3w w chorobach nerek. Marchew zwyczajna (Daucus carota<\/em>) o korzeniu bia\u0142ym, ale smakiem przypominaj\u0105ca znan\u0105 nam marchew uprawn\u0105, znajdziemy j\u0105 na pastwiskach, miedzach nieu\u017cytk\u00f3w. Pa\u0142ka wodna (Typha angustifolia<\/em>) znajdziemy j\u0105 w mokrych rowach, przy ciekach wodnych, na brzegach staw\u00f3w i jezior. Wszystkie cz\u0119\u015bci pa\u0142ki s\u0105 jadalne, stanowi ona bardzo cenne \u017ar\u00f3d\u0142o w\u0119glowodan\u00f3w oraz bia\u0142ek. Spo\u017cywa\u0107 j\u0105 mo\u017cemy tak na surowo jak i gotowan\u0105. Pasternak (Pastinaca Sativa<\/em>) korze\u0144 stosowany do zup lub zjadany na surowo jest s\u0142odszy od korzenia pietruszki, kt\u00f3r\u0105 smakiem przypomina, a m\u0142ode li\u015bcie stosowane s\u0105, jako sk\u0142adnik sa\u0142atek lub do bezpo\u015bredniego spo\u017cycia. Korze\u0144 chrzanu pospolitego (Armoracia rusticana<\/em>), kt\u00f3ry tradycja ludowa wprowadzi\u0142a, jako przysmak i dodatek do potraw \u015bniadania w Niedziel\u0119 Zmartwychwstania Pa\u0144skiego ka\u017cdy dobrze zna. Najlepszy chrzan zrobimy, gdy sami wykopiemy dorodne korzenie, a nast\u0119pnie je zetrzemy, ugotujemy z dodatkiem octu
\ni soli oraz drobno posiekanego ugotowanego jajka, lub zmieszamy go ze startym burakiem \u0107wik\u0142owym. Zbierano r\u00f3wnie\u017c korzenie lecznicze \u0142opianu (Arctium lappa<\/em>), arcydzi\u0119gla (Archangelica officinalis<\/em>), dzi\u0119gla le\u015bnego (Angelica silvestris<\/em>). Kor\u0119 takich drzew jak d\u0105b (Quercus<\/em>) stosowano w dolegliwo\u015bciach sk\u00f3rnych i biegunkach, a kor\u0119 bzu czarnego (Sambucus nigra<\/em>) w chorobach nerek.<\/p>\n

\"\"<\/a>Pierwiosnek<\/p>\n

Ciep\u0142e dni i noce to nieodzowny sygna\u0142 wiosny, mo\u017cemy ju\u017c \u015bmia\u0142o szuka\u0107 pierwszych ro\u015blin, kwiat\u00f3w, kt\u00f3re nadaj\u0105 si\u0119 do zjedzenia.<\/p>\n

ci\u0105g dalszy w\u00a0cz\u0119\u015bci 2<\/p>\n

Brat Jan z Dukli OH<\/p>\n

* Artyku\u0142 nie stanowi porady medycznej, lekarskiej czy farmaceutycznej. Czytelnik przed podj\u0119ciem jakiejkolwiek decyzji, co do leczenia, powinien skonsultowa\u0107 si\u0119 (w zale\u017cno\u015bci od potrzeb) z lekarzem lub farmaceut\u0105.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

sk\u0142adniki diety i napar\u00f3w<\/p>\n","protected":false},"author":52,"featured_media":255,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/253"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/52"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=253"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/253\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":269,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/253\/revisions\/269"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/255"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=253"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=253"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=253"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}