{"id":171,"date":"2022-12-27T15:39:40","date_gmt":"2022-12-27T14:39:40","guid":{"rendered":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/?p=171"},"modified":"2023-03-23T11:27:59","modified_gmt":"2023-03-23T10:27:59","slug":"balsam-jerozolimski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/2022\/12\/27\/balsam-jerozolimski\/","title":{"rendered":"Medycyna klasztorna \u201eBalsam Jerozolimski\u201d, cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"

Medycyna klasztorna \u2013 wybrane receptury i preparaty<\/p>\n

Zio\u0142a i preparaty zio\u0142owe to wiele wiek\u00f3w do\u015bwiadcze\u0144 i analiz, obserwacji ludzi, kt\u00f3rzy poszukiwali odpowiedzi na pytanie jak pom\u00f3c choremu cz\u0142owiekowi, co poda\u0107, jak zrobi\u0107 lek. Medycyna klasztorna, swym pocz\u0105tkiem, a \u015bmia\u0142o mo\u017cemy go \u0142\u0105czy\u0107 z pierwszym opactwem Zakonu \u015awi\u0119tego Benedykta OSB na Monte Cassino we W\u0142oszech, jest ju\u017c ca\u0142kiem inn\u0105 histori\u0105. Nasza podr\u00f3\u017c to zg\u0142\u0119bienie fragmentu historii medycyny klasztornej, kt\u00f3ra skupi si\u0119 na preparacie o powszechnie znanej nazwie, a mianowicie o \u201eBalsamie Jerozolimskim\u201d, jego powstaniu i ewolucji, jaka przeszed\u0142 po spotkaniu si\u0119 z Zakonem Szpitalnym. Zacznijmy, zatem od ustalenia pochodzenia nazwy \u201ebalsam jerozolimski\u201d. Wiele istotnych informacji o balsamie zebra\u0142 w swej ksi\u0105\u017cce pod tym samym tytu\u0142em H. R. Schittny. Praca ta skupia si\u0119 na preparacie wg. receptury franciszka\u0144skiej. Pocz\u0105tkowo stosowany by\u0142 on, jako preparat do u\u017cytku zewn\u0119trznego na choroby sk\u00f3rne, a zw\u0142aszcza trudno goj\u0105ce si\u0119 rany, a nast\u0119pnie po poznaniu prawdziwej \u201emocy leczniczej\u201d i niewielkiej modyfikacji sk\u0142adnik\u00f3w sta\u0142 si\u0119 medykamentem i po\u017c\u0105danym lekiem na wiele r\u00f3\u017cnych chor\u00f3b i dolegliwo\u015bci, o czym szczeg\u00f3\u0142owe opisy znajdziemy w\/w ksi\u0105\u017cce.<\/p>\n

Balsam Jerozolimski wg. receptury bonifraterskiej, o kt\u00f3rym b\u0119dzie mowa jest preparatem zalecanym w leczeniu w\u0105skiej grupy chor\u00f3b i dolegliwo\u015bci, a mianowicie w chorobach dr\u00f3g oddechowych oraz jako uzupe\u0142nienie w terapii astmy, rozedmy p\u0142uc, gru\u017alicy i dolegliwo\u015bci sezonowych w tym alergii wziewnej.<\/p>\n

Zapyta\u0107 by mo\u017cna, czemu taka sama nazwa, cho\u0107 odmienny sk\u0142ad, inne wskazania i spos\u00f3b dawkowania.\u00a0 Z ksi\u0105\u017cki H. R. Schittny wynika, \u017ce tak si\u0119 sta\u0142o po cz\u0119\u015bci za przyczyn\u0105 Johannesa Treutlera cz\u0142onka trzeciego zakonu franciszka\u0144skiego b\u0119d\u0105cego pustelnikiem i opiekunem kaplicy na G\u00f3rze Maria\u0144skiej ko\u0142o Z\u0142otego Stoku na \u015al\u0105sku. Treutler w celach zarobkowych zacz\u0105\u0142 wytwarza\u0107 w swej pustelni balsam wg receptury jerozolimskich franciszkan\u00f3w. Nazwa\u0142 go \u201eIn Nazareth Aechter Jerusalemer Balsam im goldenen Engel\u201d<\/em>, czyli Balsam Jerozolimski \u015awi\u0119tego Anio\u0142a. Z czasem preparat ten sta\u0142 si\u0119 powszechny i bardzo po\u017c\u0105dany. I tu mo\u017cemy nale\u017cy upatrywa\u0107 implementacj\u0119 nazwy na inne preparaty zio\u0142owe pod t\u0105 nazw\u0105, ale o ca\u0142kiem innym sk\u0142adzie i wskazaniach leczniczych. Balsam Jerozolimski o nieznanym sk\u0142adzie, o czym \u015bwiadcz\u0105 wpisy do ksi\u0105g w aptece Cieszy\u0144skiej z lat 40\u2019 ubieg\u0142ego wieku \u015bwiadcz\u0105, \u017ce by\u0142 znany i wytwarzany przez \u015bl\u0105skich bonifratr\u00f3w z Cieszyna sk\u0105d najprawdopodobniej m\u00f3g\u0142 wraz z bra\u0107mi zaw\u0119drowa\u0107 do Wilna, a z st\u0105d z now\u0105 receptur\u0105 do powojennej Polski.<\/p>\n

Okres rozpowszechnienia tego specyfiku na \u015al\u0105sku Cieszy\u0144skim, Austrii, Czechach, \u00a0Niemczech i w Polsce b\u0119d\u0105cej pod zaborem austriackim to druga po\u0142owa XIX wieku. Kiedy po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci przez Polsk\u0119, Zakon Szpitalny za zgod\u0105 kapitu\u0142y generalnej w listopadzie 1919 roku uzyska\u0142 zgod\u0119 na reaktywacj\u0119. Reaktywowana prowincja Polska obejmowa\u0142a plac\u00f3wki w Krakowie, Zebrzydowicach, Cieszynie, Marysinie, Katowicach i Wilnie, a w nast\u0119pnych latach w wielu innych miastach oswobodzonej Polski m.in. w Iwoniczu.<\/p>\n

Pierwsze wzmianki o Balsamie Jerozolimskim wed\u0142ug receptury bonifraterskiej i o obecnym sk\u0142adzie odnajdujemy w Klasztorze w Wilnie, przy kt\u00f3rym by\u0142 szpital dla umys\u0142owo chorych oraz apteka og\u00f3lnodost\u0119pna. Potwierdza to zachowany w archiwach zakonnych dokument stwierdzaj\u0105cy rejestracj\u0119 preparatu leczniczego zio\u0142owego przez Ministerstwo Opieki Spo\u0142ecznej w Wilnie pod numerem rejestru 1971, a jest to okres mi\u0119dzywojenny. W dokumencie tym czytamy mi\u0119dzy innymi \u201eBalsam Jerozolimski jest \u015brodkiem o wybitnym dzia\u0142aniu leczniczym w kierunku u\u0142atwienia wyksztuszania, rozrzedzania wydzieliny i \u0142agodzenia objaw\u00f3w nie\u017cytowych w g\u00f3rnych drogach oddechowych\u201d. <\/em>Wskazania zawarte w tym dokumencie zalecaj\u0105 stosowa\u0107 preparat w \u201eostrych<\/em> i przewlek\u0142ych nie\u017cytach oskrzeli, schorzenia g\u00f3rnych dr\u00f3g oddechowych na tle gru\u017aliczym, inne schorzenia dr\u00f3g oddechowych po\u0142\u0105czone z kaszlem i trudnym odksztuszaniem\u201d.<\/em> Dawkowanie zalecane dla: doros\u0142ych 20-30 kropli, dla dzieci 5-10 kropli<\/em>, zewn\u0119trznie do p\u0142ukania gard\u0142a: \u0142y\u017ceczk\u0119 herbatni\u0105 na szklank\u0119 wody i p\u0142uka\u0107 kilkana\u015bcie razy<\/em>. Odnalezione w archiwach ksi\u0119gi apteki Konwentu bonifratr\u00f3w w Cieszynie z lat, 1949 \u2013 1950 o czym ju\u017c wspomnia\u0142em zawieraj\u0105 wpisy m\u00f3wi\u0105ce o wytwarzaniu preparatu pod nazw\u0105 Balsam Jerozolimski, ale s\u0105 one ma\u0142o dok\u0142adne i nie wskazuj\u0105, z jakich sk\u0142adnik\u00f3w i wg., jakiej receptury by\u0142 sporz\u0105dzany.<\/p>\n

W latach 1946-1948 Bracia z Wile\u0144skiego Klasztoru pod wp\u0142ywem represji politycznych uciekaj\u0105 do Konwentu w \u0141odzi, gdzie rozwijaj\u0105 zio\u0142olecznictwo. Powstaje tu poradnia i apteka zio\u0142owa, a w niej krzewiony i przekazywany jest dorobek wiedzy zielarskiej przewieziony przez Braci z apteki wile\u0144skiej. Receptariusz obejmuje kilkadziesi\u0105t wielosk\u0142adnikowych mieszanek zio\u0142owych tak do u\u017cytku zewn\u0119trznego jak i wewn\u0119trznego, krople, syropy, popio\u0142ki i ma\u015bci. Bonifraterski Balsam Jerozolimski sta\u0142 si\u0119 dost\u0119pny dla \u0142odzian, a stopniowo i dla wszystkich Polak\u00f3w. Jego specyficzny sk\u0142ad, cho\u0107 tak prosty, bo sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z powszechnie znanych zi\u00f3\u0142 wykazuje potwierdzone naukowo w\u0142a\u015bciwo\u015bci lecznicze w dolegliwo\u015bciach \u201egard\u0142owych\u201d. W obecnych czasach w zale\u017cno\u015bci od apteki bonifraterskiej dost\u0119pnych jest kilka wariant\u00f3w tego preparatu, ale zawsze o z tych samych wskazaniach terapeutycznych. Wielosk\u0142adnikowy Balsam na gard\u0142o sta\u0142 si\u0119 wa\u017cnym i skutecznym preparatem w profilaktyce a nierzadko i jedynym preparatem o w\u0142a\u015bciwo\u015bciach leczniczych w tych dolegliwo\u015bciach.<\/p>\n

\u00a0Nie by\u0142bym w pe\u0142ni rad gdybym nie roz\u0142o\u017cy\u0142 ka\u017cdy preparat na czynniki pierwsze, aby zrozumie\u0107 i pokaza\u0107 mechanizm synergizmu, kt\u00f3ry ewidentnie wp\u0142ywa znacz\u0105co na efekt terapeutyczny Balsamu Jerozolimskiego wg. bonifraterskiej receptury.<\/p>\n

Zacznijmy, wi\u0119c od najstarszego i o najmniej zmienionym sk\u0142adzie balsamu wytwarzanego
\nw aptece zio\u0142oleczniczej przy Konwencie pw. \u015aw. Rafa\u0142a Archanio\u0142a w \u0141odzi. Balsam wytwarzany jest metod\u0105 ekstrakcji ci\u0105g\u0142ej z takich zi\u00f3\u0142 jak: li\u015b\u0107 mi\u0119ty pieprzowej, kwiatu lipy, korzenia omanu wielkiego, ziela hyzopu, li\u015bcia sza\u0142wii, kwiatu dziewanny wielkokwiatowej, porostu islandzkiego, p\u0105czk\u00f3w sosny, ziela tymianku. Dobrane w odpowiedniej ilo\u015bci sk\u0142adniki dzia\u0142aj\u0105 os\u0142aniaj\u0105co i przeciwzapalnie, lecz\u0105c b\u0142on\u0119 \u015bluzow\u0105 jamy ustnej, gard\u0142a i oskrzeli oraz dolnych dr\u00f3g o oddechowych oraz pomocniczo w chorobach przewodu pokarmowego, jelit i dr\u00f3g moczowych.<\/p>\n

Preparat ten kupuj\u0105c u bonifratr\u00f3w w Warszawie otrzymamy z lekko zmodyfikowanym sk\u0142adem. Zmiany te wynikaj\u0105 z wymog\u00f3w prawa farmaceutycznego oraz braku mo\u017cliwo\u015bci nabycia ekstrakt\u00f3w jak intrakt\u00f3w z poszczeg\u00f3lnych sk\u0142adnik\u00f3w. Warszawski balsam jest komponowany ze standaryzowanych ekstrakt\u00f3w otrzymywanych z takich surowc\u00f3w jak: pomara\u0144cza gorzka, kasztan zwyczajny, mniszek lekarski, sza\u0142wia lekarska, podbia\u0142 pospolity, tymianek pospolity, rumianek pospolity, koz\u0142ek lekarski, mydlnica lekarska, porost islandzki, hyzop, oman wielki. \u00a0Powy\u017csze przedstawione preparaty s\u0105 lekami recepturowymi wg prawa farmaceutycznego i \u015bmia\u0142o mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o ich w\u0142a\u015bciwo\u015bciach leczniczych. Pozosta\u0142e cztery preparaty wywodz\u0105ce si\u0119 z receptury g\u0142\u00f3wnej balsamu, posiadaj\u0105 status suplementu diety. Preparaty te dost\u0119pne s\u0105 bez recepty, s\u0105 to Balsam Jerozolimski w syropie dla dzieci<\/em> oraz Balsam Jerozolimski FORTE<\/em> w syropie dla doros\u0142ych i pastylki do ssania z cukrem i bez cukru.<\/p>\n

Balsam dla dzieci, ma posta\u0107 syropu na bazie miodu i z dodatkiem zag\u0119szczonego soku z owoc\u00f3w Bzu czarnego. Pozosta\u0142e sk\u0142adniki to ekstrakty g\u0119ste o niskiej zawarto\u015bci etanolu z korzenia prawo\u015blazu, kwiatu czarnego bzy, kwiatu lipy, kwiatu rumianku, plechy porostu islandzkiego, ziela tymianku i li\u015bcia melisy daj\u0105c specyficzny aromatyczny i smaczny dla dzieci syrop. Balsam Forte dla doros\u0142ych zawiera w swym sk\u0142adzie sk\u0142adniki podobnie jak w Balsamie dla dzieci, ale jest tu dodatek ekstraktu z korzenia pelargonii afryka\u0144skiej, p\u0105k\u00f3w sosny oraz zapomnianej mirry. Trzecim preparatem w statusie suplementu diety s\u0105 tabletki do ssania. W ich sk\u0142adzie znajdziemy te same sk\u0142adniki jak w om\u00f3wionych syropach, ale z dodatkiem olejku mi\u0119towego, eukaliptusowego i metolu, kt\u00f3re daj\u0105 efekt ch\u0142odz\u0105cy, znieczulaj\u0105cy i odka\u017caj\u0105cy z dodatkiem cukru jak i dla diabetyk\u00f3w. Produkt leczniczy dost\u0119pny jest tylko w naszych zakonnych aptekach w Cieszynie, Krakowie, \u0141odzi i Warszawie, a produkty o statusie suplementu dodatkowo w dobrych sklepach zielarsko \u2013 medycznych w ca\u0142ej Polsce.<\/p>\n

ci\u0105g dalszy w cz\u0119\u015bci 2<\/p>\n

 <\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Grzegorz \u015acieranka \u2013 Brat Jan z Dukli OH<\/p>\n

* Artyku\u0142 nie stanowi porady medycznej, lekarskiej czy farmaceutycznej. Czytelnik przed podj\u0119ciem jakiejkolwiek decyzji, co do leczenia, powinien skonsultowa\u0107 si\u0119 (w zale\u017cno\u015bci od potrzeb) z lekarzem lub farmaceut\u0105.<\/p>\n

\"B<\/a><\/div><\/div><\/div><\/figure>
\"B<\/a><\/div><\/div><\/div><\/figure>
\"B<\/a><\/div><\/div><\/div><\/figure>
\"B<\/a><\/div><\/div><\/div><\/figure>
\"DPPH<\/a><\/div><\/div><\/div><\/figure>
\"dav\"<\/a><\/div><\/div><\/div>
dav<\/figcaption><\/figure>
\"DPPH<\/a><\/div><\/div><\/div><\/figure>
\"DPPH<\/a><\/div><\/div><\/div><\/figure>
\"DPPH<\/a><\/div><\/div><\/div><\/figure>
\"DPPH<\/a><\/div><\/div><\/div><\/figure>
\"DPPH<\/a><\/div><\/div><\/div><\/figure>
\"DPPH<\/a><\/div><\/div><\/div><\/figure><\/div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

wg. receptury bonifraterskiej.<\/p>\n","protected":false},"author":52,"featured_media":172,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/171"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/52"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=171"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/171\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":275,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/171\/revisions\/275"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/172"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=171"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=171"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=171"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}