{"id":114,"date":"2022-10-22T19:02:18","date_gmt":"2022-10-22T17:02:18","guid":{"rendered":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/?p=114"},"modified":"2023-03-23T11:30:56","modified_gmt":"2023-03-23T10:30:56","slug":"jozefek-czyli-o-hyzopie-lekarskim-czesc-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/2022\/10\/22\/jozefek-czyli-o-hyzopie-lekarskim-czesc-1\/","title":{"rendered":"J\u00f3zefek, czyli o hyzopie lekarskim, cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"

\u201e Pokrop mnie hizopem, a stan\u0119 si\u0119 czysty, obmyj minie, a nad \u015bnieg wybielej\u0119”<\/em>
\nPsalm 51,9<\/p>\n

Ciekawo\u015b\u0107 poznania przyrody jak ka\u017cda inicjowana cz\u0142owieka jest zazwyczaj ch\u0119ci\u0105 odkrywania. Na prze\u0142omie stuleci jak i dzi\u015b \u0142\u0105czy si\u0119 to pragnienie nieodzownie z poszukiwaniem odpowiedzi na \u017cyciowe pytania, jak i co robi\u0107, aby \u017cy\u0107 zdrowo i w obfito\u015bci\u201d. Poszukujemy, obserwujemy, wertujemy dzie\u0142a ju\u017c powsta\u0142e, a jednak nie zawsze udaje si\u0119 nam znale\u017a\u0107 odpowiedzi. Dotyczy to ka\u017cdej i ka\u017cdego z nas. Razem, zatem przejd\u017amy si\u0119 drog\u0105 wiedzy o j\u00f3zefku, ro\u015blinie miododajnej, leczniczej i przyprawowej, a tak\u017ce biblijnej. Zdrowie duszy i cia\u0142a jest motywem wielu poemat\u00f3w i dogmat\u00f3w wiary, bo tylko \u201e zdrowy na duszy i ciele, kochaj\u0105cy Boga i ludzi cz\u0142owiek<\/em>\u201d mo\u017ce osi\u0105gn\u0105\u0107 szcz\u0119cie wieczne. Zatem dokonajmy ponownego odkrycia w\u0142a\u015bciwo\u015bci religijnych, leczniczych, kulinarnych, kosmetycznych i artystycznych ro\u015bliny o pi\u0119knych b\u0142\u0119kitnych kwiatach i mi\u0142ym zapachu. Poznajmy raz jeszcze tajemnicz\u0105 ro\u015blin\u0119 o nazwie Hyzop lekarski (Hyssopus officinalis<\/em> L.) zwany izopem, j\u00f3zefkiem. Naszym mottem b\u0119dzie zacytowany fragment Psalmu, 51 w kt\u00f3rym czytamy \u201ePokrop mnie hizopem, a stan\u0119 si\u0119 czysty, obmyj mnie, a nad \u015bnieg wybielej\u0119<\/em>\u201d. Analiza tych s\u0142\u00f3w w odniesieniu do s\u0142owa \u201ehizop\u201d, dla wielu z nas mylnie mo\u017ce naprowadza\u0107 na uznanie Hyzopu lekarskiego za ro\u015blin\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105 i wybrana przez Boga. Na kartach Biblii, a w szczeg\u00f3lno\u015bci w Starym Testamencie odnajdziemy wiele cytat\u00f3w odnosz\u0105cych si\u0119 do hyzopu, jak np. \u201eRozprawia\u0142 te\u017c o drzewach: od cedr\u00f3w na Libanie a\u017c do hizopu rosn\u0105cego na murze<\/em>\u201d (1 Krl 5, 13), czy na innym miejscu \u201eWe\u017acie ga\u0142\u0105zk\u0119 hizopu i zanurzcie j\u0105 we krwi (\u2026.) i krwi\u0105 z naczynia skropcie pr\u00f3b i oba drzwia<\/em>\u201d (Wj 12,22). Analiza szczeg\u00f3\u0142owa tekst\u00f3w kart Biblii wskazuje, \u017ce nie o ro\u015blin\u0119 tu chodzi, ale o fakt oczyszczenia, umycia z brudu grzechu. Symboliczne pokropienie hizopem, kt\u00f3re cz\u0119sto do\u015bwiadczamy podczas sprawowanie liturgii Eucharystii w parafii z dokonaniem pokropienia wod\u0105 \u015bwi\u0119cona, to ten sam rytua\u0142. Odwo\u0142ujemy si\u0119 tu do aktu chrztu \u015bwi\u0119tego, kt\u00f3ry to oczyszcza nas z grzech\u00f3w. Prawd\u0105 jest te\u017c, \u017ce p\u0119czek ga\u0142\u0105zek hyzopu jest doskona\u0142ym kropid\u0142em do \u015bwi\u0119cenia, a samo zio\u0142o to bogactwo substancji leczniczych w tym i olejk\u00f3w pachn\u0105cych. Uprawiany i stosowany by\u0142 w medycynie staro\u017cytnej, a tak\u017ce w p\u00f3\u017aniejszych wiekach, co wskazuje, \u017ce walory medycznego zastosowania s\u0105 potwierdzone i wa\u017cne w lecznictwie. Oczyszcza p\u0142uca i od\u015bwie\u017ca cia\u0142o sw\u0105 wonno\u015bci\u0105, a wi\u0119c spe\u0142nia wymagania ro\u015bliny wybranej przez Boga by oczyszcza\u0107 cia\u0142o cz\u0142owieka. Wa\u017cne znaczenie rytualne hyzopu sta\u0142o si\u0119 jednocze\u015bnie przyczyn\u0105 stosowania tej ro\u015bliny w innych aspektach \u017cycia cz\u0142owieka, widzimy tu jego istotne zastosowanie w medycynie. Pisali o nim m.in. Dioskurides, Pliniusz Starszy oraz Hipokrates. Ten ostatni grupuj\u0105c ro\u015blin lecznicze zaliczy\u0142 hyzop do grupy zi\u00f3\u0142 wykrztu\u015bnych. W \u015bredniowieczu o hyzopie pisali r\u00f3wnie\u017c Awicenna i \u015bw. Hildegarda czy Marcin z Urz\u0119dowa. Awicenna zaleca\u0142 hyzop jako \u015brodek leczniczy przeciw chorobom sk\u00f3ry, w\u0105troby, \u015bledziony i macicy. W p\u00f3\u017aniejszych wiekach leczono nim choroby p\u0142uc (tak\u017ce gru\u017alic\u0119). W okresie odrodzenia, gdy powstawa\u0142y pierwsze fakultety medyczne na uniwersytetach, hyzop by\u0142 zaliczany do bardzo silnych i skutecznych lek\u00f3w szczeg\u00f3lnie w chorobach \u017co\u0142\u0105dka i dr\u00f3g oddechowych w tym do leczenia suchot. Upraw\u0105 jego, jako pierwsi zajmowali si\u0119 mnisi sadz\u0105c go w przyklasztornych ogr\u00f3dkach i wirydarzach. Do rozpowszechnienia hyzopu jako ro\u015bliny leczniczej szczeg\u00f3lnie przyczyni\u0142y si\u0119 zakony benedyktyn\u00f3w i cysters\u00f3w, kt\u00f3rzy w X wieku sprowadzili go najprawdopodobniej do aromatyzowania likier\u00f3w i jako przypraw\u0119. Ekstrakcj\u0119 olejku hyzopowego opanowano dopiero w XVI wieku, kiedy to rozkwit\u0142a manufaktura perfumeryjna bazuj\u0105ca na naturalnych olejkach eterycznych. W zielnikach polskich hyzop pojawi\u0142 si\u0119 w XVI wieku, a pisa\u0142 o nim w swoim Herbarzu Marcin z Urz\u0119dowa, jak r\u00f3wnie\u017c Szymon Syre\u0144ski w ksi\u0119dze II \u201eZielnika\u201d z 1613 roku opisuje, izop jako ro\u015blin\u0119 znan\u0105 i uprawian\u0105 w przydomowych ogr\u00f3dkach. \u015awie\u017ce jak i suszone ga\u0142\u0105zki o przyjemnym zapachu stosowano w r\u00f3\u017cnych dolegliwo\u015bciach trawiennych, a \u00f3wczesna medycyna stosowa\u0142a, jako \u015brodek w leczeniu wszelakich dolegliwo\u015bci g\u00f3rnych jak i dolnych dr\u00f3g oddechowych. Napary i odwary stosowano w kaszlu, zaflegmionych p\u0142ucach, dychawicy, czy w astmie oskrzelowej, napary na gor\u0105cym winie cz\u0119sto z dodatkiem miodu wzmacnia\u0142y oddech i regenerowa\u0142y p\u0142uca. Izop jak podaje Syreniusz cz\u0119sto stosowany by\u0142 w po\u0142\u0105czeniu z innymi zio\u0142ami. Korzeniem omanu i fio\u0142ka oraz z zielem pio\u0142unu leczy\u0107 ma p\u0142uca i poprawia trawienie, a wino izopowe podawane starszym osobom odp\u0119dza ozi\u0119b\u0142o\u015b\u0107 p\u0142uc i dodaje wigoru. Olejek izopowy, robiony na oliwie stosowany by\u0142, jako remedium w parali\u017cu i b\u00f3lach mi\u0119\u015bniowych. Czytaj\u0105c dzie\u0142a \u015bw. Hildegardy z Bingen widzimy hyzop, jako remedium na choroby p\u0142uc, w\u0105troby i problemy z trawieniem. Hildegarda podkre\u015bla walory lecznicze, ale jako pierwsza akcentuje walory smakowe, zalecaj\u0105c nawet, aby hyzop dodawa\u0107 do drobiu wraz z innymi zio\u0142ami jak cebul\u0105, pasternakiem czy li\u015bciem laurowym, by uzyska\u0107 potraw\u0119 zdrowsz\u0105, smaczniejsz\u0105 i lecz\u0105c\u0105. Tak\u017ce Leonard De Verdmon Jacques w ksi\u0105\u017cce \u201eKuracja ro\u015blinna\u201d poleca Izop lekarski w leczeniu gru\u017alicy. Pod koniec wieku XVIII s\u0142awa kulinarna hyzopu wygas\u0142a, stosowany by\u0142 tylko w kuchni regionalnej, jako dodatek do gotowanych potraw mi\u0119snych lub jarzyn. Wiek XIX by\u0142 dla hyzopu okresem zapomnienia, tylko medycyna ludowa stale stosowa\u0142a hyzop, jako ro\u015blin\u0119 o dzia\u0142aniu lecz\u0105cym p\u0142uca, co zauwa\u017cy\u0142 Adam Fischer spisuj\u0105c tradycj\u0119 wsi polskiej. J\u00f3zefek podobnie jak wiele innych zi\u00f3\u0142 nadal by\u0142 stosowany w medycynie ludowej i ma swoje miejsce w wierzeniach i obrz\u0119dach ludowych. Medycyna ludowa napary jak i odwary zaleca\u0142a do picia w leczeniu czerwonki oraz przeciwko chorobom p\u0142uc, jako ok\u0142ady na b\u00f3le szyi, a do p\u0142ukania w leczeniu szkorbutu i chor\u00f3b jamy ustnej i dzi\u0105se\u0142. Odwary podawane krowom po ocieleniu mia\u0142y dzia\u0142a\u0107 wzmacniaj\u0105co. W wierzeniach ziele hyzopu jest jednym z wielu zi\u00f3\u0142 \u015bwi\u0119conych w dniu Matki Boskiej Zielnej, kt\u00f3r\u0105 nast\u0119pnie si\u0119 okadza domostwa a chowaj\u0105c pod strzech\u0105 odp\u0119dza\u0107 ma z\u0142e moce.<\/p>\n

\"Hyzop<\/a><\/div><\/div><\/div><\/figure><\/div><\/div>\n

Obecne doniesienia naukowe.<\/strong><\/p>\n

Hyzop lekarski (Hyssopus officinalis<\/em> L.),<\/strong> jest ro\u015blin\u0105 z rodziny jasnowatych (Lamiaceae<\/em>) podobnie jak jasnota bia\u0142a, lawenda w\u0105skolistna, melisa czy sza\u0142wia lekarska. P\u00f3\u0142krzew zimotrwa\u0142y. Jest to ro\u015blina lecznicza, olejkowa oraz miododajna. Jest to ro\u015blina dobrze aklimatyzuj\u0105ca si\u0119 w naszym klimacie, cho\u0107 wymaga dobrej i \u017cyznej gleby. Na \u015bwiecie wyst\u0119puje kilka gatunk\u00f3w hyzopu: Hyssopus angustifolius<\/em>; H. ambiguus<\/em>; H. cretaceus<\/em>; H. cuspidatus<\/em> ; H. ferganensis<\/em>; H. latilabiatus<\/em>; H. lophanthoides<\/em>; H. macranthus<\/em>; H. ocymifolius; H. officinalis L.; H. seravschanicus ;Hyssopus tianschanicus. <\/em>Og\u00f3lnie przyjmuje si\u0119 wszystkie gatunki jako jeden Hyssopus officinalis<\/em> L. ssp. Spotykamy trzy formy botaniczne r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 barw\u0105 kwiat\u00f3w: fioletowoniebieskie, r\u00f3\u017cowe i bia\u0142e. Ta r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 przek\u0142ada si\u0119 na r\u00f3\u017cn\u0105 zawarto\u015b\u0107 olejku eterycznego. Ojczyzn\u0105 hyzopu jest po\u0142udniowo-zachodnia Azja i po\u0142udniowa Europa. Wyst\u0119puje on na ni\u017cu, pog\u00f3rzu, rzadziej w g\u00f3rach. Lubi pod\u0142o\u017ce wapienne, suche i s\u0142oneczne, dobrym \u015brodowiskiem s\u0105 \u0142\u0105ki i mury, uprawiany w ogrodach przyklasztornych i na plantacjach wielkopowierzchniowych. Znajdziemy go w uprawie i na wolnych stanowiskach od W\u0142och po Ural. Hyzop lekarski to ro\u015blina wieloletnia, bylina, p\u00f3\u0142krzew o \u0142odygach kanciastych, do\u0142em zdrewnia\u0142ych i g\u0119sto ulistnionych, \u0142odygi dorastaj\u0105 od 40 do 60 cm. Kwitnie od czerwca do pa\u017adziernika. Li\u015bcie s\u0105 r\u00f3wnow\u0105sko-lancetowate, zw\u0119\u017caj\u0105ce si\u0119 ku podstawie, na szczycie kr\u00f3tko zaostrzone, naprzemianleg\u0142e, prawie siedz\u0105ce, ca\u0142obrzegie, o d\u0142ugo\u015bci do 25 mm, z lekko podwini\u0119tym brzegiem. Kwiaty zebrane s\u0105 w nibyok\u00f3\u0142kach po 3 \u20137 w k\u0105tach podsadek, w k\u0142osokszta\u0142tny kwiatostan o d\u0142ugo\u015bci 3\u201310 cm.<\/p>\n

Ci\u0105g dalszy w kolejnym artykule.<\/p>\n

Br.\u00a0Jan z\u00a0Dukli OH<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

*<\/strong> Artyku\u0142 nie\u00a0stanowi\u00a0porady medycznej, lekarskiej czy\u00a0farmaceutycznej. Czytelnik przed\u00a0podj\u0119ciem jakiejkolwiek decyzji, co\u00a0do\u00a0leczenia, powinien skonsultowa\u0107 si\u0119 (w\u00a0zale\u017cno\u015bci od\u00a0potrzeb) z\u00a0lekarzem lub farmaceut\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

w medycynie i religii<\/p>\n","protected":false},"author":52,"featured_media":133,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/114"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/users\/52"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=114"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/114\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":278,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/114\/revisions\/278"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/media\/133"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=114"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=114"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/ziololecznictwo-cieszyn\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=114"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}