Ko\u015bci\u00f3\u0142 bonifratr\u00f3w pod wezwaniem \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy nale\u017cy do najpi\u0119kniejszych budowli barokowych Krakowa.<\/p>\n
Budow\u0119 \u015bwi\u0105tyni rozpocz\u0119to dopiero w 1741 r., dzi\u0119ki finansowemu wsparciu Heleny z Potockich Morsztynowej, wojewodziny inflanckiej. Kamie\u0144 w\u0119gielny po\u015bwi\u0119ci\u0142 biskup krakowski, kardyna\u0142 Jan Aleksander Lipski. Wkr\u00f3tce prace przerwano z powodu braku funduszy. Zosta\u0142y wznowione w 1751 r., tym razem dzi\u0119ki darowi\u017anie Zygmunta Linowskiego, starosty lipnickiego i kasztelana \u0142\u0119czyckiego. Rok p\u00f3\u017aniej kanonik krakowski Miko\u0142aj Lipski ponownie po\u015bwi\u0119ci\u0142 kamie\u0144 w\u0119gielny. Budow\u0105 kierowa\u0142 majster murarski Jakub K\u0142api\u0144ski. Wn\u0119trze ozdobiono iluzjonistyczn\u0105 polichromi\u0105 p\u0119dzla J\u00f3zefa Piltza z Holochovia na Morawach oraz takimi\u017c, iluzjonistycznie malowanymi, o\u0142tarzami. Dekoracje stiukowe natomiast wykonali bracia zakonni. W 1758 r. prace uko\u0144czono. \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 po\u015bwi\u0119ci\u0142 dn. 12 listopada 1758 r. [biskup] Franciszek Potka\u0144ski w przytomno\u015bci Andrzeja Za\u0142uskiego biskupa krakowskiego i architekta ko\u015bcio\u0142a F. Placidi oraz przeora Stanis\u0142awa Oborskiego” czytamy w odpisie protoko\u0142u, sporz\u0105dzonym przez \u017begot\u0119 Paulego. Za\u015b \u201ekurytarz, cele, kuchni\u0119, zakrysti\u0119 i ch\u00f3r z ty\u0142u ko\u015bcio\u0142a wyko\u0144czono 1765″ czytamy dalej. W listopadzie tego roku kryty gontem dach ko\u015bcio\u0142a pad\u0142 pastw\u0105 po\u017caru, kt\u00f3ry wypali\u0142 te\u017c okna, przez co sczernia\u0142a polichromia. Pokryto zatem gmach dach\u00f3wk\u0105 i odnowiono polichromi\u0119. \u201eRefektarz oraz zakrysti\u0119 oko\u0142o 1766 malowa\u0142 braciszek laik zakonny J\u00f3zef od \u015bw. Teresy Brechtl” – notuje protok\u00f3\u0142. Brat ten jest tak\u017ce autorem obraz\u00f3w i fresk\u00f3w w innych ko\u015bcio\u0142ach trynitarskich na Kresach.<\/p>\n
Biografia architekta Franciszka Placidiego jest zwi\u0119z\u0142a, bowiem wiadomo\u015bci o jego \u017cyciu s\u0105 bardzo sk\u0105pe. Urodzi\u0142 si\u0119 ok. 1710-1715 r. w Rzymie, gdzie studiowa\u0142. Oko\u0142o roku 1738 przyby\u0142 do Drezna, gdzie zosta\u0142 \u201ekonduktorem” czyli kierownikiem budowy ko\u015bcio\u0142a dworskiego. Nawi\u0105za\u0142 kontakty z polskimi dygnitarzami i arystokracj\u0105, zyskuj\u0105c wiele powa\u017cnych zam\u00f3wie\u0144 realizowanych w Polsce. G\u0142\u00f3wnym jego protektorem by\u0142 biskup che\u0142mi\u0144ski Andrzej Stanis\u0142aw Kostka Za\u0142uski, polecaj\u0105cy go kardyna\u0142owi Janowi Lipskiemu, biskupowi krakowskiemu i innym mo\u017cnym panom. Pocz\u0105wszy od roku 1742 artysta przebywa\u0142 prawie stale w Krakowie, zosta\u0142 architektem biskupa krakowskiego kard. Jana Lipskiego, a potem jego nast\u0119pcy A. S. Kostki Za\u0142uskiego. O\u017ceni\u0142 si\u0119 z Katarzyn\u0105 Zucchi, c\u00f3rk\u0105 znanego architekta i malarza rodem z Wenecji. Owdowiawszy w r. 1756 o\u017ceni\u0142 si\u0119 wkr\u00f3tce z Zofi\u0105 Radwa\u0144sk\u0105, c\u00f3rk\u0105 znanego malarza krakowskiego Andrzeja, z kt\u00f3rym \u0142\u0105czy\u0142a go d\u0142u\u017csza przyja\u017a\u0144 i wsp\u00f3lne interesy. Oko\u0142o r. 1756 uzyska\u0142 szlachectwo (saskie). Pracowa\u0142 g\u0142\u00f3wnie w Ma\u0142opolsce. Po \u015bmierci swych protektor\u00f3w biskupa Za\u0142uskiego i archiprezbitera Jacka Augustyna \u0141opackiego, zyska\u0142 nowego w osobie Antoniego Ostrowskiego, biskupa kujawskiego, a potem prymasa. W 1760 r. uzyska\u0142 na Uniwersytecie Krakowskim stopie\u0144 i uprawnienia geometry przysi\u0119g\u0142ego. Po \u015bmierci Augusta III przeszed\u0142 na s\u0142u\u017cb\u0119 kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego, dla kt\u00f3rego zbudowa\u0142 pa\u0142ac my\u015bliwski w Kozienicach. W trakcie tych prac zmar\u0142 w 1782 r.<\/p>\n
Placidi by\u0142 artyst\u0105 bardzo czynnym. Nie spos\u00f3b wymieni\u0107 wszystkich jego dzie\u0142, trzeba si\u0119 wi\u0119c ograniczy\u0107 do niekt\u00f3rych krakowskich. Na pocz\u0105tku warto wspomnie\u0107 o jego pracach dla katedry na Wawelu. By\u0142 tw\u00f3rc\u0105 tamtejszej kaplicy Lipskich i kaplicy Za\u0142uskich, ch\u00f3ru muzycznego, pomnik\u00f3w kr\u00f3lewskich Micha\u0142a Korybuta Wi\u015bniowieckiego i Jana Sobieskiego, wielu o\u0142tarzy katedralnych, projektu kaplicy Saskiej przy tej\u017ce katedrze. Do innych wa\u017cnych jego krakowskich dokona\u0144 nale\u017cy zaliczy\u0107: skrzyd\u0142o klasztoru bernardynek, domy przy ul. Brackiej 12 i \u015bw. Jana 20, krucht\u0119 przy ko\u015bciele Mariackim, fasad\u0119 ko\u015bcio\u0142a pijar\u00f3w. Jego projektu s\u0105 te\u017c liczne sygnaturki ko\u015bcio\u0142\u00f3w: \u015bw. Barbary, Bo\u017cego Cia\u0142a, Mariackiego, \u015bw. Andrzeja, \u015bw. Miko\u0142aja, franciszkan\u00f3w, kamedu\u0142\u00f3w, benedyktyn\u00f3w. Wykona\u0142 tak\u017ce wiele epitafi\u00f3w i portali zdobi\u0105cych krakowskie \u015bwi\u0105tynie.<\/p>\n
Artysta ten jest tw\u00f3rc\u0105 zar\u00f3wno monumentalnej architektury, jak i ma\u0142ych form. Przyby\u0142 z Rzymu i tradycji rzymskiego baroku pozosta\u0142 wierny. Stosowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c elementy rokokowe, wyniesione ze \u015brodowiska drezde\u0144skiego, czasem francuskie (w rzutach pa\u0142ac\u00f3w), ale pozosta\u0142 architektem barokowym. Jemu w du\u017cym stopniu zawdzi\u0119cza Krak\u00f3w \u201erzymsk\u0105” atmosfer\u0119. Sztuka w\u0142oska kszta\u0142towa\u0142a obraz miasta od XVI w., Placidi kontynuowa\u0142 t\u0119 tradycj\u0119 w spos\u00f3b dojrza\u0142y i wybitny. Przyk\u0142adem najlepszym jest w\u0142a\u015bnie ko\u015bci\u00f3\u0142 bonifratr\u00f3w.<\/p>\n
Jego fasada, wkomponowana mi\u0119dzy elewacje klasztoru i s\u0105siedniej kamienicy , wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 wertykalizmem i malowniczo\u015bci\u0105, w duchu p\u00f3\u017anego baroku Borrominiego. Pnie si\u0119 w g\u00f3r\u0119 niby wie\u017ca, co zosta\u0142o podkre\u015blone zar\u00f3wno przez pionowe podzia\u0142y architektoniczne jak i przez, coraz l\u017cejsze na ka\u017cdej kondygnacji, elementy tektoniczne. Najni\u017csza kondygnacja, najszersza, podzielona jest pilastrami na trzy cz\u0119\u015bci, z kt\u00f3rych \u015brodkow\u0105 ujmuj\u0105 uko\u015bnie wyst\u0119puj\u0105ce filary, opi\u0119te zdwojonymi pilastrami. Dzi\u0119ki temu architekt uzyska\u0142 efekt jej cofni\u0119cia, podkre\u015blony dodatkowo jakby wylewaj\u0105cymi si\u0119 na ulic\u0119 p\u00f3\u0142kolistymi schodami oraz cieniem, rzucanym przez wystaj\u0105ce filary. Taki cie\u0144 rzuca tak\u017ce wydatny gzyms zamykaj\u0105cy t\u0119 kondygnacj\u0119. Z cienia wynurzaj\u0105 si\u0119 jasne stiuki nad portalem zewn\u0119trznym, przedstawiaj\u0105ce rokokowy kartusz z god\u0142em bonifratr\u00f3w a nad wewn\u0119trznym, z wyobra\u017ceniem Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej. Kondygnacja \u015brednia uj\u0119ta jest tak\u017ce uko\u015bnymi, opilastrowanymi filarami, ujmuj\u0105cymi wielkie okno zamkni\u0119te p\u00f3\u0142koli\u015bcie i zwie\u0144czona attyk\u0105. Gzyms tej kondygnacji wygina si\u0119 p\u00f3\u0142koli\u015bcie ponad oknem, podobnie gzyms attyki. Boki uj\u0119te s\u0105 sp\u0142ywami o dynamicznej linii, sp\u0142ywaj\u0105cymi do ma\u0142ych coko\u0142\u00f3w zwie\u0144czonych kulami. Kondygnacja ta wydaje si\u0119 by\u0107 nieco cofni\u0119ta, co uzyskano przez umieszczenie segment\u00f3w przycz\u00f3\u0142ka przed filarami. Owo uko\u015bne ustawienie filar\u00f3w, przypominaj\u0105ce kulisy, optycznie poszerza fasad\u0119, podczas gdy linia sp\u0142yw\u00f3w j\u0105 uwysmukla. Ta barokowa gra przeciwie\u0144stw, mo\u017cliwa dzi\u0119ki mistrzowskiemu operowaniu form\u0105, wzmaga niebywale plastyk\u0119 fasady. Najwy\u017csza kondygnacja, w\u0119\u017csza i wy\u017csza od \u015brodkowej, jest wr\u0119cz a\u017curowa, dzi\u0119ki ustawieniu w naro\u017cnikach kolumn i wielkiemu, p\u00f3\u0142kolistemu oknu wype\u0142niaj\u0105ce urozmaiconym, \u017cywym konturem ujmuj\u0105cym bok ulicy. \u017be tak jest, boku fasady) oraz to, \u017ce elewacje tej kondygnacji\u00a0 opracowano architektonicznie tylko od p\u00f3\u0142nocy” opisuje J\u00f3zef Lepiarczyk. Natomiast kiedy stanie si\u0119 na wprost, fasada rozszerza si\u0119, zapraszaj\u0105c do wn\u0119trza arkad\u0105 przedsionka. Owa zmienno\u015b\u0107, kulisowe rozchylanie filar\u00f3w, zaskakuj\u0105ce ugi\u0119cie w g\u0142\u0105b cz\u0119\u015bci \u015brodkowej daj\u0105 wra\u017cenie p\u0142ynno\u015bci, lekko\u015bci, swobody, niezwykle malowniczego falowania jakby \u015bciskanych p\u0142aszczyzn. A efekty te wzbogacone s\u0105 jeszcze gr\u0105 \u015bwiat\u0142a i cienia, uwypuklaj\u0105c\u0105 architektoniczne podzia\u0142y i tektonik\u0119 fasady, a zarazem czyni\u0105c\u0105 z niej wr\u0119cz pi\u0119kn\u0105, monumentaln\u0105 rze\u017ab\u0119. Placidi znakomicie zastosowa\u0142 wszystkie te chwyty, daj\u0105c dow\u00f3d pi\u0119kniejszych w Polsce.mu ca\u0142\u0105 p\u0142aszczyzn\u0119. A jest ona wkl\u0119s\u0142a, \u0142\u0105cznie z przycz\u00f3\u0142kiem, boki za\u015b, z eliptycznymi oknami, ma lekko wybrzuszone. Mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce jest to a\u017curowa altana wie\u0144cz\u0105ca fasad\u0119. Przy czym nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce fasad\u0119, podobnie jak ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Anny, ogl\u0105da si\u0119 w du\u017cym skr\u00f3cie perspektywicznym. \u201eTym tylko t\u0142umaczy si\u0119 […] uko\u015bne, kulisowe ustawienie opilastrowanych filar\u00f3w pierwszej i drugiej kondygnacji, dalej motyw odwr\u00f3conych segment\u00f3w przycz\u00f3\u0142ka nad gzymsem dolnym oraz uskokowe cofanie si\u0119 pi\u0119ter i wreszcie ugi\u0119cie p\u00f3l \u015brodkowych w g\u0142\u0105b. Wszystko to jest obliczone na zwr\u00f3cenie uwagi widza id\u0105cego ulic\u0105 od strony Wolnicy, dla kt\u00f3rego fasada rysuje si\u0119 \u015bwiadczy tak\u017ce ma\u0142a campanila (wie\u0144cz\u0105ca pierwsz\u0105 kondygnacj\u0119 wielkiego mistrzostwa. Dzi\u0119ki temu fasada ko\u015bcio\u0142a jest jedn\u0105 z najpi\u0119kniejszych w Polsce.<\/p>\n
Wn\u0119trze nie jest r\u00f3wnie wspania\u0142e jak fasada, ale wzbogacone sztukateriami i polichromi\u0105, jednolite sty lowo, urzeka p\u00f3\u017anobarokowym wdzi\u0119kiem. Jest to budowla jednonawowa. Nawy boczne zredukowano do rz\u0119du kaplic, otwartych ca\u0142\u0105 szeroko\u015bci\u0105 i wysoko\u015bci\u0105 do nawy, po\u0142\u0105czonych smuk\u0142ymi przej\u015bciami. Wn\u0119trze nawy podzielone jest na trzy prz\u0119s\u0142a pilastrami ustawionymi na coko\u0142ach, d\u017awigaj\u0105cymi belkowanie i gzyms. Architektur\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105 stiuki, wykonane przez braci zakonnych w 1758 r. Kompozytowe kapitele pilastr\u00f3w zdobione s\u0105 motywami rocaille, za\u015b archiwolty arkad, obok tych motyw\u00f3w dekorowane s\u0105 te\u017c ga\u0142\u0105zkami kwiat\u00f3w i li\u015b\u0107mi palmowymi, a w prezbiterium tak\u017ce g\u0142\u00f3wkami anio\u0142k\u00f3w i ga\u0142\u0105zkami oliwnymi. Ich postrz\u0119piona, kapry\u015bna linia, podkre\u015blona delikatnym z\u0142oceniem, dodaje architekturze lekko\u015bci i wdzi\u0119ku w\u0142a\u015bciwego stylowi rokoka. Tak ukszta\u0142towane wn\u0119trze ozdobiono w latach 1757-1758 iluzjonistyczn\u0105 polichromi\u0105, wykonan\u0105 przez J\u00f3zefa Piltza, przy pomocy braci zakonnych. Wraz z polichromi\u0105 kaplic i malowanymi iluzjonistycznie o\u0142tarzami tworzy ona jednolite dzie\u0142o o bogatym programie, po\u015bwi\u0119conym wezwaniu ko\u015bcio\u0142a, dzia\u0142alno\u015bci trynitarzy i kultowi Niepokalanej. Niegdy\u015b wszystkie o\u0142tarze by\u0142y wykonane technik\u0105 polichromii \u0142\u0105cznie z g\u0142\u00f3wnym. Dzisiaj o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny jest drewniany, malowany, ustawiony w latach 40. XX w.<\/p>\n
\u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 ten w pi\u0119knym gu\u015bcie jest w marmurek r\u00f3\u017cowy i ciemny malowany” – stwierdza inwentarz, co w dzisiejszym j\u0119zyku nazywamy marmoryzacj\u0105. W ten spos\u00f3b ozdobiono pilastry i \u015bciany kaplic, za\u015b pod\u0142ucza arkad malowanymi kasetonami z rozetami. Pilastry o\u017cywione s\u0105 malowanymi w kolorze z\u0142otym zacheuszkami. Maj\u0105 one kszta\u0142t rokokowych kartuszy, w kt\u00f3rych umieszczono herb bonifratr\u00f3w. Jedynie na kartuszach w prezbiterium umieszczono herb trynitarzy. Kapitele kolumn i dekoracje stiukowe arkad s\u0105 z\u0142ocone metalem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 bonifratr\u00f3w pod wezwaniem \u015awi\u0119tej Tr\u00f3jcy nale\u017cy do najpi\u0119kniejszych budowli barokowych Krakowa. Budow\u0119 \u015bwi\u0105tyni rozpocz\u0119to dopiero w 1741 r., dzi\u0119ki finansowemu wsparciu Heleny z Potockich Morsztynowej, wojewodziny inflanckiej. Kamie\u0144 w\u0119gielny po\u015bwi\u0119ci\u0142 biskup krakowski, kardyna\u0142 Jan Aleksander Lipski. Wkr\u00f3tce prace przerwano z powodu braku funduszy. Zosta\u0142y wznowione w 1751 r., tym razem dzi\u0119ki darowi\u017anie Zygmunta Linowskiego, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":35,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/klasztor-krakow\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/26"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/klasztor-krakow\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/klasztor-krakow\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/klasztor-krakow\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/klasztor-krakow\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=26"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/klasztor-krakow\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/26\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/klasztor-krakow\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=26"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bonifratrzy.pl\/klasztor-krakow\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=26"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}